Egemenlik ve Vestfalyan Düzen

Özlem KAYGUSUZ

NELER ÖĞRENECEĞİZ?

  • Dünya siyasetinin temel mimarisi olan Vestfalyan düzen nedir ve hangi tarihsel süreçler sonucunda ortaya çıkmış ve dünya çapında yayılmıştır?
  • Modern devletin ve devletler düzeninin temel ilkeleri nelerdir?
  • Modern egemenlik ilkesinin özellikleri nelerdir?
  • Güçlü ve zayıf devlet kavramları bize ne anlatır?
  • Küreselleşme, modern egemenlik ilkesini nasıl dönüştürmüştür?
  • Post-Vestfalyan düzen ne demektir?

Seçilmiş metin: Diplomasi

Uluslararası İlişkiler açısından, bu dönemin en önemli kurumsal yeniliklerinden biri diplomasidir. Avrupa tarihini belirleyen kanlı savaşları engelleyemese de, diplomasi kurumu, kısa süreli barışı zaman zaman sağlayabilen güçler dengesi siyasetini, elçilikler, kongreler ve antlaşmalarla sürekli ilişkilerin gelişmesini ve devletlerin hukuksal olarak eşit derecede egemen olduğu anlayışını kökleştirmiştir (Pierson, 2005: 68-69).

Seçilmiş metin: Egemenlik

Belirli sınırlar içinde yaşayan bir toplumun yönetiminde, son sözü söyleyen üstün ve tek bir otorite olması anlamında egemenlik fikrini ilk ortaya atan, 16. yüzyıl Fransız siyaset felsefecisi Jean Bodin’dir (1530-1596). Bu yüzyıla damgasını vuran din savaşlarının sona erdirilebilmesi için, üstün bir otoritenin şart olduğunu vurgulayan Bodin, egemenliğin aynı zamanda mutlak, bölünemez ve sürekli olması gerektiğini de ortaya koymuştur. Tek ve üstün otorite düşüncesini Bodin’den önce Machiavelli de savunmuştur; ancak toplum tarafından kabul edilmiş bir otorite tanımlayan Bodin, modern egemenlik düşüncesinin ilk kuramcısı kabul edilir.

ÖNEMLİ WEB SİTELERİ

http://avalon.law.yale.edu/17th_century/westphal.asp Vestfalya Antlaşması’nın tamamının yeraldığı bir adrestir.

http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/cshome.html ABD Kongre Kütüphanesi tarafından geliştirilmiş, tüm ülkelerin tarihsel geçmişleri, toplumsal, ekonomik ve siyasal özellikleri ile ulusal güvenlik sistemleri hakkında bilgi ve analizler sunan bir web sitesidir.

http://geography.about.com/cs/countries/a/newcountries.htm 1990’dan itibaren uluslararası sisteme katılan yeni devletler hakkında temel bilgileri içeren bir web sitesidir.

http://thedisorderofthings.com/ Uluslararası İlişkiler’in normatif, felsefi ve yöntemsel tartışmalarını derinleştirmeyi hedefleyen birçok eleştirel, analitik ve sorgulayıcı yazı ve yorum içeren bir blog adresidir.

ÖNEMLİ OKUMALAR

Eralp, A (2006), Devlet ve Ötesi, İstanbul, İletişim. Uluslararası İlişkilerin, devlet, güvenlik, sistem, hegemonya gibi temel kavramlarını, ait oldukları kuramsal yaklaşımlar ve eleştirileri çerçevesinde ele alan, Türkçe’deki az sayıda çalışmadan biridir.

Falk, R. A. (2005), Dünya Düzeni Nereye?, İstanbul, Metis. Post-Vestfalyan düzen kavramını, Soğuk Savaş sonrasındaki dönüşümleri temel alarak, dönüşen sistemin özelliklerini, ABD’nin konumunu ve yeni düzenin normatif sorunlarını tartışan bir çalışmadır.

Hobson, J. M. (2000), The State and International Relations, Cambridge, Cambridge University Press. “Uluslararası İlişkiler disiplininde neden özgün bir devlet kuramı yoktur?” sorusunu yanıtlamaya çalışan, uluslararası ilişkiler sosyolojisi çerçevesinde, devletin ve uluslararası sistemin yapılanmasını, iç ve dış toplumsal ilişkiler ve dönüşümler bağlamında ele alan, kuramsal bir çalışmadır.

Kalmo H ve Q. Skinner (2010), Sovereignty in Fragments: The Past, Present and Future of a Contested Concept, Cambridge, Cambridge University Press. Egemenlik olgusunun ve kavramının, aydınlanmadan bu yana geçirdiği dönüşümleri, tarihçi, sosyolog, uluslararası hukukçu, siyaset bilimci ve anayasa hukukçusu uzmanların değerlendirdiği, neden bütüncül bir egemenlik kavrayışı geliştirilemeyeceğini tartışan bir derlemedir.

Krasner, S. D. (1999), Sovereignty: Organized Hypocracy, Princeton, Princeton University Press. Egemenliğin tarihin hiçbir döneminde elde edilemediği ve bu nedenle de örgütlü bir ikiyüzlülük olduğunu savunan yazar, devletlerin anayasal kuruluşlarının egemenliği delen özelliklerinin tarihsel izini sürmektedir.

Teschke, B (2003), The Myth of 1648: Class, Geopolitics and the Making of Modern International Relations, Londra, Verso. Vestfalyan egemenliğin tarihsel yanılgılarla yüklü bir kavram olduğunu, bu yanılgıları sürdüren mevcut kuramsal yaklaşımları eleştiren tarihsel ve kavramsal analizdir.

Weber, C (1995), Simulating Sovereignty, Cambridge, Cambridge University Press. Egemenliği, bir kavram ve bir ilke olmaktan çok, modern devletin ve siyasetin dayandığı bir söylem olarak ele alan yazar, kavramın yapıbozumunu yapmaktadır. Tarihsel olarak Batılı devletlerin gerçekleştirdikleri çeşitli müdahaleleri, modern egemenlik ilkesi içinde meşrulaştırdıklarını ve dış politikalarını bu söylem üzerinden yürüttüklerini ele alan, eleştirel bir çalışmadır.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

Brown, C ve K. Ainley (2006), Uluslararası İlişkileri Anlamak, İstanbul, Yayınodası.

Bull, H ve A. Watson (der) (1989), The Expansion of International Society, Oxford, Clarendon Press.

Buzan, B ve R. Little (2000), International Systems in World History: Remaking of the Study of International Relations, Oxford, Oxford University Press.

Caporaso, J. A. (der) (2000), Continuity and Change in the Westphalian Order, Oxford, Blackwell Publishers.

Castells, M (2008), Enformasyon Çağı: Ekonomi, Toplum ve Kültür, İkinci Cilt: Kimliğin Gücü, İstanbul, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.

Giddens, A (2005), Ulus-Devlet ve Şiddet, İstanbul, Kalkedon Yayınları.

Hall, J. A. ve G.J. Ikenberry (2005), Devlet, İstanbul, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.

Hardt, M ve A. Negri (2001), İmparatorluk, İstanbul, Ayrıntı Yayınları.

Held, D (2005), Democracy and the Global Order: From the Modern State to Cosmopolitan Governance, Stanford, Stanford University Press.

Hinsley, F.H. (1986), Soverignty, Cambridge, Cambridge University Press.

Jackson, R (1993), Quasi States: Sovereignty, International Relations and the Third World, Cambridge, Cambridge University Press.

Krasner, S. D. (2001),”Rethinking the Sovereign State Model”, Michael Cox, T. Dunne ve K. Booth (der), Empires, Systems and States: Great Transformations in International Politics, Cambridge, Cambridge University Press, 1-42.

Lake, D (2008), “The State and International Relations”, C. Reus-Smith ve D. Snidal (der) The Oxford Handbook of International Relations, Oxford, Oxford University Press, 41-61.

Linklater, A. (1998), The Transformation of Political Community: Ethical Foundations of the Post-Wetphalian Era, Cambridge, Polity.

Pierson, C (2005), Modern Devlet, İstanbul, Çiviyazıları.

Poggi, G (2005), Modern Devletin Gelişimi: Sosyolojik Bir Yaklaşım, İstanbul, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.

Poggi, G (2011), Devlet: Doğası, Gelişimi ve Geleceği, İstanbul, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.

Rosenau, J ve E. O. Czempiel (1992), Governance without Government: Order and Change in World Politics, NY, Cambridge University Press.

Skocpol, T (1985), “Bringing the State Back In: Strategies of Analysis in Current Research”, P. B. Evans, D. Rueschemeyer, T. Skocpol,(der), Bringing the State Back In, Cambridge, Cambridge University Press, 3-37.

Sorensen, G (2004), The Transformation of the State: Beyond the Myth of Retreat, N.Y., Palgrave MacMillan.

Teschke, B (2004), “The origins and evolution of the European states-system”, W. Brown, S. Bromley ve S. Athreye (der), Ordering the International, Milton Keynes, The Open University, Pluto Press, 21-65.

Tilly, C (2001), Zor, Sermaye ve Avrupa Devletlerinin Oluşumu, Ankara, İmge Yayınevi.

Watson, A (2010), The Evolution of International Society: A Comparative Historical Analysis, Londra, Routledge.

Yalvaç, F (2006), “Devlet”, A. Eralp (der), Devlet ve Ötesi, İstanbul, İletişim Yayınları, 15-51.