İnsan Haklarının Uluslararası Düzeyde Korunması

Deniz KIZILSÜMER ÖZER

NELER ÖĞRENECEĞİZ?

  • İnsan hakları kavramı ve gelişimi
  • Uluslararası İlişkiler ve dış politikada insan hakları
  • İnsan haklarının uluslararası düzeyde korunmasına ilişkin girişimlerin tarihçesi
  • İnsan haklarının Birleşmiş Milletler bünyesinde korunması
  • İnsan haklarının bölgesel düzeyde korunması
  • Hükümet dışı örgütler ve insan hakları

Seçilmiş metin: İnsan haklarına ilişkin doğal hak ve pozitivist hak anlayışları

Doğal hak anlayışına göre insanlar sırf insan olmalarından dolayı bazı haklara sahiptir. Hobbes, Kant, Locke ve Rousseau, bu hakları “doğal” haklar olarak nitelendirmiş; Tanrı tarafından insanlara verildiğini, insanın varlığının ve doğasının temel şartı olduğunu ifade etmişlerdir. Devletten önce de insanlar bu haklara sahip olduğu için bu haklara dokunulamaz. Pozitivist hak anlayışına göre ise bireyin belli bir hak ve hürriyetinin korunabilmesi için hukuk tarafından kendisine tanınması gerekir.

Temel hak ve hürriyetler, ancak hukuk tarafından tanınmaları ve ihlallerinin müeyyideye bağlanması halinde kişilere güvence sağlayabilir. Doğal hak anlayışı ile pozitivist hak anlayışı arasında çelişki var gibi görünse de her iki anlayış birbirini tamamlamaktadır.

Günümüzde pozitif hukuku oluşturan ulusal, bölgesel ve evrensel insan hakları metinlerinde de doğal haklara vurgu yapıldığı görülmektedir.

Seçilmiş metin: İnsan hakları evrensel midir?

İnsan hakları düzenlemeleri insan olmaktan kaynaklanan temel hakların toplumsal gruplar, kategoriler ya da ulusal sınırlar arasında ayrım gözetmeden uygulanması gerektiğinin kabulü üzerine inşa edilir. Buna rağmen insan hakları doktrini ve uygulaması ilk ortaya çıktığı dönemlerden itibaren evrensellik iddiası ile çelişkili özellikler taşımıştır.

Her şeyden önce İkinci Dünya Savaşı’nın sonuna kadar insan haklarının ayrım gözetmeksizin bütün grup ve toplumsal kategorilere uygulanabilirliği söz konusu değildi. İnsan haklarının evrenselliğinden bahsedildiği durumlarda dahi kastedilen köleler, kadınlar gibi farklı “ötekilerin” dışarıda bırakıldığı bir tikellikti. İkinci Dünya savaşı sonrası imzalanan temel sözleşmelerde insan haklarının ayrım gözetmeksizin herkese uygulanacağı kabul edilse de, insan haklarının evrensellik iddiası ile uygulama arasındaki bu gerilim haklar mücadelesine damgasını vurmaya devam etti. Kadınlar, dezavantajlı gruplar insan haklarının ayrıcalıklı erkek özneleri temel aldığı eleştirisini ortaya attı. İnsan haklarının evrenselliği tartışmasında ikinci önemli nokta insan haklarının Batılı devletlerin kendi ulus-devletlerinin sınırları içerisinde devlet-vatandaş ilişkilerini düzenlemek için kullandığı yerel ve ulusal bir söylem olduğu iddiasıdır. Batılı olmayan kültürel ve etnik gruplar da insan haklarının Batılı doğasına ve kültürel çeşitliliği tek tipleştiren yanına sıklıkla vurgu yaptılar ve insan haklarının Batı’nın siyasi ve kültürel ayrıcalıklarını devam ettirmede önemli bir rol oynadığını iddia ettiler(Wallach, 2005).

ÖNEMLİ WEB SİTELERİ

Council of Europe Treaty Office www.conventions.coe.int Avrupa Konsey Sözleşmelerin tam metnine, onaylayan devletlere ve sözleşmeleri hakkında açıklayıcı raporlara ulaşabileceğiniz bir site.

BM Enformasyon Merkezi http://www.unicankara.org.tr BM’in Türkiye Enformasyon Merkezinin resmi sitesidir. Siteden BM sistemi hakkında bilgiye, BM Sözleşmelerine ve Türkiye’nin BM sistemi içerisindeki yerine dair kapsamlı bilgiye ulaşabilirsiniz.

European Court of Human Rights (ECHR) www.echr.coe.int Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin resmi web sitesi.

ÖNEMLİ KAYNAKLAR

Forsythe, P. D. (2006), Human Rights in International Relations, Cambridge, Cambridge University Press. Uluslararası ilişkiler ve insan hakları arasındaki ilişkiye dair en önemli çalışmalardan biri olarak kabul edilmektedir.

Donnelly, J (2013), Universal Human Rights in Theory and Practice, New York, Westwiew Press. Kitap insan haklarının teorisini ve uygulamasını kapsamlı ve anlaşılır bir biçimde aktarmaktadır.

Steiner, H.J., P. Alston ve R. Goodman (2007), International Human Rights In Context, Law, Politics, Morals, Oxford, Oxford University Press. Bu kitap insan haklarının uluslararası düzeyde korunmasına yönelik en kapsamlı eserlerden sayılabilir.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

Arsava, A. F. (2007), “Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi Kararlarına Karşı İnsan Hakları Himayesi”, UHP, 3:10.

Baehr, P. R. ve M. Castermans-Holleman (2004), The Role of Human Rights in Foreign Policy, New York, Palgrave Macmillan.

Buergenthal, T (2006), “The Evolving International Human Rights System”, 100:4, American Journal of International Law.

Crawford, J (2012), Brownlie’s Principles of Public International Law, Oxford: Oxford University Press.

Donnelly, J (2013), Universal Human Rights in Theory and Practice, New York: Westwiew Press.

Forsythe, P. D (2006a), Human Rights in International Relations, Cambridge: Cambridge University Press.

Forsythe, P. D (2006b), “Human Rights” Andrew F. Cooper, Jorge Heine ve Ramesh Thakur (der), Oxford Handbook of Modern Diplomacy, Oxford Handbooks Online (Erişim Ağustos 2013).

Friedman L.M. (2011), The Human Righst Culture A Study in History and Context, Quid Pro Books, New Orleans, Lousiana.

Haas, M (2008), International Human Rights A Comprehensive Introduction, Londra ve New York, Routledge.

Heywood Andrew (2011), Global Politics, Palgrave Macmillan.

Ignatieff M. (2001), “The Attack on Human Rights”, Foreign Affairs, 80/6: 102-116.

Ignatieff, M (2003) “Human Rights, the Laws of War, and Terrorism”, Social Research, 69/4:1137-58

Kalin, W. ve J. Künzli (2011), The Law of Human Rights Protection, New York, Oxford University Press.

Schmitz, H.P. ve K. Sikkink (2005), “International Human Rights”, W. Carlsnaer, T. Risse ve B. A. Simmons (der), Handbook of International Relations, Londra, Sage Publications.

Shaw, M. N (2008), International Law, Cambridge: Cambridge University Press.

Shelton, D (2007), “An Introduction to the History of International Human Rights Law”, The George Washington University Law School, Public Law and Legal Theory Working Paper No. 346, Legal Studies Research Paper No: 346, Ağustos 2007, http://ssrn.com/abstract=1010489.

Smith, R. K. M. (2012), Textbook on International Human Rights, Oxford, Oxford University Press.

Stahn, C (2007), “Political Rhetoric or Emerging Legal Norm?” American Journal of International Law, cilt:101.

Steiner, H. J. (2010), “International Protection of Human Rights”, Malcolm Evans (der), International Law, Oxford, Oxford University Press.

Steiner, H.J., P. Alston ve R. Goodman (2007), International Human Rights In Context, Law, Politics, Morals, Oxford, Oxford University Press.

Stewart, N. F. (2008), “International Protection of Human Rights: The United Nations System”, The International Journal of Human Rights, 12:1.

Wallach, J. R. (2005) “Human Rights as an Ethics of Power,” R. A. Wilson (der), Human Rights in the ‘War on Terror’, Cambridge: Cambridge University.

Weissbrodt, D. ve C. Vega (2007), International Human Rights Law: An Introduction, Philadelphia: University of Pennsylvania Press.

Weissbrodt, D., F. N. Aoláin, J. Fitzpatrick ve F. Newman (2006),International Human Rights: Law, Policy, and Process, Lexis Nexis.