Dış Politika Analizi

Gencer ÖZCAN

NELER ÖĞRENECEĞİZ?

  • Dış Politika Analizi (DPA) nedir?
  • Farklı dış politika anlayışları nelerdir?
  • DPA çalışmaları nasıl gelişti?
  • Günümüzde DPA çalışmalarının durumu

Seçilmiş metin: DPA nasıl gelişti?

DPA araştırmalarının belirgin bir alan olarak ortaya çıkışı İkinci Dünya Savaşı sonrasına rastlar. Bu dönemde ABD’nin dünya siyasetinde edindiği etkin konum, ABD’nin daha önceleri yakından ilgilenmediği coğrafyalar hakkında sistematik bilgi gereksinmesini artırmış, çeşitli ABD üniversitelerinde Uluslararası İlişkiler bölümleri kurularak, dış politika dersleri okutulmaya başlanmıştır.

Savaşın sonunda edindiği yeni küresel konumu sürdürmesini sağlayacak bilgiyi üretmek için ABD’nin, alan araştırmalarına ve başka ülkelerde bu alanlarda işbirliği yapabilecek kuruluşların varlığına duyduğu gereksinimi de artırmıştır (Szanton, 2004: 10-11). Aynı nedenlerle, ABD’nin, bu dönemde aralarında Türkiye’nin de bulunduğu pek çok ülkede DPA ve Bölge Çalışmaları yapacak enstitü ve merkezler kurulmasını desteklediği görülür. Bu destek politikasının somut sonuçlarından birisi de Peter Burke’un “ABD’nin siyasi çıkarlarını yansıtan bir Soğuk Savaş icadı olarak” tanımladığı, alan incelemelerinin dünya çapında yaygınlık kazanmasıdır (2013: 260). Sonuç olarak, başta ABD olmak üzere pek çok ülkede Siyaset Bilimi, Siyasal Tarih ve Devletler Hukuku alanlarında çalışan çok sayıda araştırmacı büyük yıkımlara yol açan savaşların nedenlerinin anlaşılması, savaşların engellenmesi ve öngörülmesi gibi amaçlarla DPA araştırmalarına yönelmiştir. Ellili yıllarda bağımsızlığını kazanan devletlerin sayısında gözlenen artış nedeniyle bu yönelim gitgide güçlenmiş, yeni devletlerin birbirleriyle ilişkilerini nasıl yürüteceğine ilişkin modelleme girişimleri artmıştır. DPA alanında görgül olarak sınanabilir, tüm ülkeler için geçerli olabilecek bir kuram geliştirmeyi amaçlayan bu arayışlar, özellikle ABD’de etkili olan Davranışçılık akımının etkisi altında kalmıştır.

DPA’nın evrimine bakıldığında üç aşamadan söz edilebilir: İlk olarak, alanın oluşum aşaması denilebilecek 1950’li ve 1960’lı yıllarda kurucu kuşağın yaptığı çalışmalarla karşılaşılmaktadır. Bu dönemi, 1960’lı yılların ortasından başlayarak 1970’lerde etkili olan ve özgül yönetmeler kullanılarak genel bir dış politika kuramına ulaşmaya çalışan Karşılaştırmalı Dış Politika Analizi (KDPA) dönemi izlemektedir. Son olarak da çok düzeyli eklektik araştırmalara yönelen üçüncü kuşaktan söz edilebilir.

ÖNEMLİ WEB SİTELERİ

TC Dışişleri Bakanlığı. http://www.mfa.gov.tr/default.tr.mfa

Türk Dış Politikası Kriz İncelemeleri. http://www.tdpkrizleri.org/index.php?lang=tr

International Studies Association. www.isanet.org/ISA/Sections/FPA

Foreign Policy Journal. http://www.foreignpolicyjournal.com

http://onlinelibrary.wiley.com/journal/

ÖNEMLİ OKUMALAR

Dış Politika Analizi alanının gelişimindeki önemli aşamaları temel çalışmaları özetleyerek inceleyen bir çalışma olarak aşağıdaki iki makaleye bakılabilir.

Gerner, D. (1995) “The Evolution of the Study of Foreign Policy”, L. Neack, J. A. K. Hey and P. J. Haney (der), Foreign Policy Analysis: Continuity and Change in Its Second Generation, Miami University Press, New Jersey, 17-32.

Hudson, V. M. ve C. S. Vore. (1995) “Foreign Policy Analysis Yesterday, Today, and Tomorrow”, Mershon International Studies Review, 39: 209-238.

Dış Politika Analizi alanının geçmişine eğilen ve gelecekte nasıl bir yönelim içine gireceği sorusuna yanıt arayan bir kitap olarak önerilebilir: Hudson, V. M. (2007) Foreign Policy Analysis: Classic and Contemporary Theory, Lanham, Rowman and Littlefield.

İç ve dış siyaset arasındaki etkileşim üzerine yayınlanmış ilk kapsamlı ve büyük etki uyandırmış bir çalışma olarak aşağıdaki makaleye bakılabilir: Putnam, R. (1988) “Diplomacy and Domestic Politics: The Logic of Two-Level Games”. International Organization, 42: 427-460.

DPA alanında Türkçe kaynak arayanlara iki öneri. Çok iyi yazılmış bir makale: Tayfur, F (2005) “Dış Politika”, A. Eralp, (der) Devlet ve Ötesi: Uluslararası İlişkilerde Temel Kavramlar, İstanbul, İletişim, 75-105.

Türkçede yazılmış en kapsamlı çözümleme girişimi olan bir kitap: Sönmezoğlu, F (1998) Uluslararası Politika ve Dış Politika Analizi, İkinci baskı, İstanbul, Filiz.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

Allison, G. T. (1971) The Essence of Decision: Explaining the Cuban Missile Crisis. Glenview, IL, Scott, Foresman.

Allison, G. T. ve M. H. Halperin. (1972) “Bureaucratic Politics: A Paradigm and Some Policy Implications”. World Politics, 24: 40-79.

Allison, G. T. (1969), “Conceptual Models and the Cuban Missile Crisis”, The American Political Science Review, 63: 689-718.

Almond, G. A. (1950), The American People and Foreign Policy. New York, Praeger.

Axelrod, R (1976), “The Analysis of Cognitive Maps”. In The Structure of Decision, ed. Robert Axelrod. Princeton, N.J., Princeton University Press.

Balcı, A (2007), “Diskors ve Pratik Olarak Dış Politika”, Uluslararası İlişkiler, 4/15, 67-87.

Barutçu, F. A. (2001), Siyasi Hatıralar: Milli Mücadeleden Demokrasiye, Cilt II., İstanbul, 21. Yüzyıl.

Beasley, R K. ve M. S. Snarr (2002), “Domestic and International Influences on Foreign Policy: A Comparative Perspective”, R. K. Beasley, J. Kaarbo, J. S. Lantis, ve M. T. Snarr (der), Foreign Policy in Comparative Perspective: Domestic and International Influences on State Behavior, Washington, CQ Press, 321-347.

Braybrook, D. ve C. E. Lindblom (1963) A Strategy of Decision: Policy Evaluation as a Social Process, New York, Free Press.

Burke, P (2013) Bilginin Toplumsal Tarihi II Encyclopédie’den Wikipedia’ya, çev. M. Tunçay, İstanbul, Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

Cem, İ (2005), Avrupa’nın Birliği ve Türkiye, İstanbul, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.

Derin, H (1995) Çankaya Özel Kalemini Anımsarken (1933-1951), yayıma hazırlayan Cemil Koçak, İstanbul, Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

Ergan, U., K. Cindemir, Ö. Ekşi, “PKK Destekçisi Kürt Liderlerle Görüşmem”, Hürriyet, 17 Şubat 2007.

Gerner, D (1995) “The Evolution of the Study of Foreign Policy”, L. Neack, J. A. K. Hey and P. J. Haney (der) Foreign Policy Analysis: Continuity and Change in Its Second Generation, Miami University Press, New Jersey, 17-32. “Gül: İnsanlar Düşmanıyla Konuşuyor”, Milliyet, 23 Şubat 2007.

Halliday, F (1987) “State and Society in International Relations”, Millenium: Journal of International Relations, 16/2: 215-230.

Hermann, M. G. ve C. Hermann (1989), “Who Makes Foreign Policy Decisions and How: An Empirical Inquiry”, International Studies Quarterly, 33: 361-87.

Hill, C (2003) The Changing Politics of Foreign Policy, New York, Palgrave.

Holsti. O. R. (1970) “The ‘Operational Code’ Approach to the Study of Political Leaders: John Foster Dulles’ Philosophical and Instrumental Beliefs”, Canadian Journal of Political Science, 3: 123-57.

Holsti. O.R. (1962) “The Belief System and National Images: A Case Study.” The Journal of Conflict Resolution, 6: 244-252.

Holsti, O. R. (1982) “The ‘Operational Code’ Approach: Problems and Some Solutions”, C. Jonsson (der) Cognitive Dynamics and International Politics, Londra, Frances Pinter Publishers, Ltd.,75-90.

Holsti, O. R., ve J. N. Rosenau (1979), “Vietnam, Consensus, and the Belief Systems of American Leaders”, World Politics 32: 1-56.

Hudson, V. M. (2007) Foreign Policy Analysis: Classic and Contemporary Theory, Lanham, Rowman and Littlefield.

Hudson, V. M. ve C. S. Vore. (1995) “Foreign Policy Analysis Yesterday, Today, and Tomorrow”. Mershon International Studies Review, 39: 209-238.

Janis, I. L. (1982) Groupthink, Boston, Houghton-Mifflin.

Janis, I. L. (1989) Crucial Decisions. New York, Free Press.

Kaarbo, J., R. K. Beasley ve M. T. Snarr (2002), “The Analysis of Foreign Policy in Comparative Perspective”,

R. K. Beasley, J. Kaarbo, J. S. Lantis, ve M. T. Snarr (der), Foreign Policy in Comparative Perspective: Domestic and International Influences on State Behavior, Washington, CQ Press, 1-23.

Kürkçüoğlu, Ö (1980), “‘Dış Politika’ Nedir? Türkiye’deki Dünü ve Bugünü”, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 35: 309-335.

Neack, L., J. A. K. Hey and P. J. Haney. (1995) “Generational Change in Foreign Policy Analysis” L. Neack, J. A. K. Hey ve P. J. Haney (der), Foreign Policy Analysis: Continuity and Change in Its Second Generation, Miami UniversityPress, New Jersey, 1-15.

Page, B. ve R. Y. Shapiro (1983), Effects of public opinion on policy, American Political Science Review, 77: 175-190.

Putnam, R. (1988) “Diplomacy and Domestic Politics: The Logic of Two-Level Games”. International Organization. 42: 427-460.

Rosati, J. A., J. D. Hagan ve M. W. Sampson III, (1994), “The Study of Change in Foreign Policy”, J. A.

Rosati, J. D. Hagan ve M. W. Sampson III (der) Foreign Policy Restructuring: How Governments Respond to Global Change, South Carolina, Columbia, University of South Carolina Press, 3-21.

Rosenau, J. N. (1966) “Pre-theories and Theories of Foreign Policy”, R. B. Farrell (der), Approaches in Comparative and International Politics, Evanston, Northwestern University Press, 115-169.

Shapiro, M. ve M. Bonham. (1973) Cognitive Process and Foreign Policy Decision-Making, International Studies Quarterly, 17: 147-174.

Simon, H (1985) “Human Nature in Politics: The Dialogue of Psychology with Political Science”. American Political Science Review, 79: 293-304.

Simon, H (1957) “Behavioral Model ofRational Choice”, Models of Man: Social and Rational, New York, Wiley.

Snyder, R. C., H. W. Bruck ve B. Sapin (1954), Decision-Making as an Approach to the Study of International Politics, Foreign Policy Analysis Series n. 3. Princeton, N. J., Princeton University Press.

Sönmezoğlu, F (1998) Uluslararası Politika ve Dış Politika Analizi, İkinci baskı, İstanbul: Filiz.

Szanton, L (2004). “The Origin, Nature and Challenges of Area Studies in the United States”, D. L. Szanton (der), The Politics of Knowledge: Area Studies and the Disciplines, University of California Press.

Tayfur, F (2005) “Dış Politika”, A. Eralp (der), Devlet ve Ötesi: Uluslararası İlişkilerde Temel Kavramlar, İstanbul, İletişim, 2005, 75-105.

Tınç, F. “Iraklı Kürtlere İlk Sıcak Mesaj”, Hürriyet, 15 Şubat 2007.

Vertzberger, Y (1990) The World in Their Minds: Information Processing, Cognition, and Perception in Foreign Policy Decision-Making, Stanford, Stanford University Press.

Voss, J. ve E. Dorsey (1992) “Perception and International Relations: An Overview”, Political Psychology and Foreign Policy, E. Singer and V. M. Hudson (der), Boulder, CO, Westview Press, 3-30.

Walker, S. G. (1977) “The Interface Between Beliefs and Behavior: Henry A. Kissinger’s Operational Code and the Vietnam War”, Journal of Conflict Resolution 21: 129-168.

Yalman, A. E., t.y., Yakın Tarihte Gördüklerim ve Geçirdiklerim (1945-1971), Cilt 4, İstanbul, Rey Yayınları,

Milliyet. 2012. “Kim Bu ‘Güvenilir’ Kaynaklar?”, http://www.milliyet.com.tr/kim-bu-guvenilir-kaynaklar-/gundem/gundemdeta..., [Son erişim tarihi 16 Mayıs 2014]