Sosyal Bilimler Felsefesi ve Uluslararası İlişkiler Teorisi

Muhammed A. AĞCAN

NELER ÖĞRENECEĞİZ?

  • Uluslararası İlişkiler, teori ve sosyal bilimler felsefesi ilişkisi
  • Uluslararası İlişkilerin disipliner tarihi ve teorik sorunsalları
  • Uluslararası İlişkiler teorisi ve sosyal bilim felsefesi temelleri
  • Analiz seviyesi, yöntem, açıklama-anlama ve fail-yapı sorunu
  • Pozitivizm ve felsefî eleştirileri
  • Hermenötik gelenek ve içeriden bakış
  • Eleştirel gerçekçilik ve ontolojik soruşturmanın önemi
  • Temelcilik eleştirisi ve siyasalın önceliği
  • Felsefi çoğulculuk, teorik çeşitlilik ve disiplin

Seçilmiş metin: Sosyal bilimler felsefesinin temel kavramları

Ontoloji, varlığı konu edinen bilimdir. Varlık/ gerçeklik nedir ve neden meydana gelir sorularını araştırır.

Epistemoloji, bilginin bilimi anlamına gelir. Bilginin doğası, bir şeyin/gerçekliğin bilgisine sahip olmanın ne demek olduğu ve bilimsel-doğru bilginin imkan koşullarıyla ilgilenir.

Metodoloji, yöntem-bilim demektir. Bilimsel bir araştırmadaki yöntem, varsayım, kural, prosedür ve stratejilerin sistematik analizini konu edinir.

Seçilmiş metin: Pozitivizm

Pozitivizm gerçekliğin niteliği, bilimsel bilgisinin imkanı ve nasıl ve hangi araçlarla elde edilebileceğine ilişkin temel ontolojik, epistemolojik ve metodolojik boyutlara sahip kapsamlı bir bilim felsefesidir. Doğa bilimleri ile sosyal bilimlerin ozdeşliğini savunduğu için sosyal bilimleri doğa bilimlerinin amaç ve yöntemlerinden hareketle ele alır. Özne-nesne arasında keskin bir ayrım yapar; sosyal dünyanın genel-geçer ve nesnel açıklamalarını hedefler. Klasik pozitivizm, mantıkçı pozitivizm ve neo-pozitivizm gibi farklı adlandırma ve dönemlendirmeleri vardır. Davranışsalcılık, rasyonel seçim, metodolojik bireycilik gibi yaklaşımlar pozitivist bilim felsefesi içinde değerlendirilir.

ÖNEMLİ WEB SİTELERİ

http://www.iep.utm.edu/ Felsefe ve bilime ilişkin tüm kavram, konu ve tartışmalar için başvurulabilecek online bir kaynaktır. Özellikle bilim felsefesi ve tarihi ile sosyal bilim gelenekleri hakkında giriş niteliğinde genel bilgileri incelikle sunar.

http://www.theory-talks.org/ Uluslararası İlişkiler teorilerini her bir teori ve perspektifin önemli isimleriyle yapılan röportajlar aracılığıyla tanıtan interaktif bir forumdur.

ÖNEMLİ OKUMALAR

Jackson, P. T. (2011), The Conduct of Inquiry in International Relations: Philosophy of Science and Its Implications for the Study of World Politics, Londra/New York, Routledge. Bilim felsefesindeki tartışma, konular ve gelenekler çerçevesinde Uluslararası İlişkiler çalışmalarının kapsamlı bir değerlendirmesini sunmaktadır.

Glynos, J. ve D. Howarth (2007), Logics of Critical Explanation in Social and Political Theory, Londra/New York, Routledge. Yazarlar, temelcilik eleştirisi ve özellikle söylem analizinden hareketle eleştirel bir sosyal ve siyasal çözümlemenin ayırt edici niteliklerini ele almaktadır.

King, G., R. Keohane ve S. Verba (1994), Designing Social Inquiry: Scientific Inference in Qualitative Research, Princeton, Princeton University Press. Amerikan Siyaset ve Uluslararası İlişkiler çalışmalarını uzun yıllardır şekillendiren neo-pozitivist sosyal bilim düşüncesi için önemli bir çalışmadır.

Dunne, T., M. Kurki ve S. Smith (der) (2010), International Relations Theories: Discipline and Diversity, Oxford, Oxford University Press. Uluslararası İlişkiler teorisine giriş niteliğindeki bu çalışma, klasik ve eleştirel teorilerin tümünü kapsamakta ve belli başlı öncül ve iddialarının (ontolojik ve normatif) eleştirel bir değerlendirmesini yetkinlikle sunmaktadır.

Olson, W.C. ve A.J.R. Groom (1991), International Relations then and now: Origins and Trends in Interpretation, Londra, Harper Collins Academic. Uluslararası İlişkilerin disipliner tarihindeki konular, tartışmalar, isimler ve eserlerin takip edilebileceği hâlâ güncelliğini koruyan yararlı bir eser.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

Ashley, R (1981), “Political Realism and Human Interest”, International Studies Quarterly, 25/2:204-236.

Bernstein, R (1976), The Restructuring of Social and Political Theory, Oxford, Basil.

Bhaskar, R (1979), The Possibility of Naturalism: A Philosophical Critique of Contemporary Human Sciences, Londra, Routledge.

Burchill, S., A. Linklater vd. (2014), Uluslararası İlişkiler Teorileri, çev. M. Ağcan ve A. Aslan, 3. Baskı, İstanbul, Küre Yayınları

Butterfield, H. ve M. Wight (der) (1966), Diplomatic Investigations: Essays in the Theory of International Politics, Londra, George Allen&Unwin LTD.

Campbell, D (2010), “Poststructuralism” Tim Dunne, Milja Kurki, Steve Smith (der), International Relations Theories: Discipline and Diversity, Oxford, Oxford UniversityPress.

Carr, E. H. (2010), Yirmi Yıl Krizi: 1919-1939, çev. C. Cemgil, İstanbul, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.

Cox, R. W. (1999), “Realism, Positivism and Historicism” Approaches to World Order, Cambridge: Cambridge University Press.

Devetak, R (2014), “Post-yapısalcılık” Scott Burchill vd. (der), Uluslararası İlişkiler Teorileri, çev. M. Ağcan ve A. Aslan, 3. Baskı, İstanbul, Küre Yayınları.

Glynos, J. ve H. David (2007), Logics of Critical Explanation in Social and Political Theory, Londra/New York, Routledge.

Hollis M. ve S. Smith (1991), Explaining and Understanding International Relations, Oxford, Calendon Press.

Jackson, P. T. (2011), The Conduct of Inquiry in International Relations: Philosophy of Science and Its Implications for the Study of World Politics, Londra/New York, Routledge.

Keohane, R (1995), “International Institutions: Two Approaches” International Theory: Critical Investigations, New York, New York University Press.

King, G., R. Keohane ve S. Verba (1994), Designing Social Inquiry: Scientific Inference in Qualitative Research, Princeton: Princeton University Press.

Kurki, M. ve C. Wight (2010), “International Relations and SocialScience”, International Relations Theories: Discipline and Diversity, Oxford, Oxford University Press.

Lapid, Y (1989), “The Third Debate: on the Prospects of International Theory in a Post-Positivist Era” International Studies Quarterly, 33/3:235-254.

Linklater, A (1998), The Transformation of Political Community, Cambridge, Polity Press.

Marchart, O (2007), Post-Foundational Political Thought: Political Difference in Nancy, Lefort, Badiou and Laclau, Edinburgh, Edinburgh UniversityPress.

Morgenthau, H. (1960), Politics among Nations: The Struggle for Power and Peace, New York, Alfred A. Knopf.

Olson, W.C. ve A. J. R. Groom (1991), International Relations Then and Now: Origins and Trends in Interpretation, Londra: HarperCollinsAcademic.

Shapcott, R (2001), Justice, Community and Dialogue in International Relations, Cambridge, Cambridge University Press.

Singer, D (1961), “The Level of Analysis Problem in International Relations” World Politics, 14/1:77-92.

Smith, S (1996), “Positivism and Beyond” Steve Smith, Ken Booth ve Marysia Zalewski (der), International Theory: Positivism and Beyond, Cambridge, Cambridge University Press.

Smith, S. K. Booth ve M. Zalewski (der) (1996), International Theory: Positivism and Beyond, Cambridge, Cambridge University Press.

Tanrısever O (1996), Devlet, Sistem ve Kimlik: Uluslararası İlişkilerde Temel Yaklaşımlar, İstanbul, İletişim Yayınları.

Waltz, K (1959), Man, the State and War: A Theorietical Analysis, New York, Columbia University Press.

Waltz, K (1979), Theory of International Politics, New York, McGraw-Hill.

Wendt, A (1999), Social Theory of International Politics, Cambridge, Cambridge University Press.

West, D (1998), Kıta Avrupası Felsefesine Giriş: Rousseau, Kant ve Hegel’den Foucault ve Derrida’ya, çev. A. Cevizci, İstanbul, Paradigma Yayınları.

Wight, C (2006), Agents, Structers and International Relations: Politics as Ontology, Cambridge: Cambridge University Press.

Yalvaç, F (2010), “Eleştirel Gerçekçilik: Uluslararası İlişkiler Kuramında Post-Pozitivizm Sonrası Aşama” Uluslararası İlişkiler, 6/24:3-32.

Yurdusev, N (1993), “Levels of Analysis and Unit of Analysis: a Case for Distinction” Millennium: Journal of International Studies, 22/1:77-88.