Liberalizm, İşbirliği, Kolektif Güvenlik ve Neoliberal Kurumsalcılık

Evren Çelik WILTSE

NELER ÖĞRENECEĞİZ?

  • Liberal Uluslararası İlişkiler teorileri, kökenleri, temel varsayımları
  • Birinci Dünya Savaşı ve liberal/idealist teoriler
  • Woodrow Wilson, Wilson Prensipleri, Milletler Cemiyeti
  • 1930’lar, 1940’lar, İkinci Dünya Savaşı, liberalizmin gerilemesi
  • Vietnam, 1970’ler, Petrol Krizleri
  • Ekonomik ilişkilerin artan önemi, realizme getirilen eleştiriler
  • Modern neoliberal teori ve neoliberal kurumsalcılık
  • Karşılıklı Bağımlılık, hassasiyet (sensitivity), kırılganlık (vulnerability)
  • Mutlak kazanç ve nisbi/göreceli kazanç (absolute gains, relative gains)
  • Rejim teorileri, rejimlerin oluşumu, normların geçerlilik kazanması
  • Neoliberal kurumsalcılık ve G20
  • Liberal teorilere yönelik eleştiriler

Seçilmiş metin: Kant ve Ebedi Barış

1700’lerin sonunda kaleme aldığı Ebedi Barış Üzerine Felsefi Deneme adlı eserinde, bazı ön koşullar gerçekleştiğinde devletler arasında sürekli bir barışın teşkil edebileceğini savunur. Bu ön koşulları şöyle özetlemek mümkündür:

i. Devletler arasında yapılan antlaşmalar iyi niyetle hazırlanmalı, daha sonra savaşa vesile olacak içten pazarlıklı hesaplar içermemelidir.

ii. Küçük-büyük hiçbir bağımsız devletin egemenlik haklarına saygısızlık edilmemelidir.

iii. Sürekli asker bulundurmak bir silahlanma yarışını teşvik edeceğinden, düzenli ordular zaman içerisinde lağvedilmelidir.

iv. Devletlerin borçları, onlar üzerinde haksız menfaatler sağlamak amacıyla kullanılamaz.

v. İç anlaşmazlıklar tamamen bir anarşi ortamına gelmediği müddetçe, devletler birbirlerinin iç ilişkilerine karışmamalıdır.

vi. Savaşta bile geçerli olan bazı hukuk normları vardır. O nedenle ülkeler arasındaki güveni kökünden sarsacak savaş yöntemleri (düşman lideri zehirleme, suikast düzenleme, halkı devlete karşı kışkırtma, vs. gibi yöntemler) kullanılmamalıdır.

Kant yukarıdaki listede yapılmaması gereken 6 maddeyi sıraladıktan sonra, bir de ebedi barışı teşkil etmek için yapılması gereken 3 madde ekler. Yine Aydınlanmanın temel kavramları olan bireye ve bireyin akılcılığına güven, özgürlük ve eşitlik vurguları, bu 3 maddede de görülür.

a. Devletlerin yönetimi cumhuriyetçi olmalıdır. Bu sayede halk da tebaa olmaktan çıkıp vatandaş konumuna yükselir ve kendisini doğrudan olumsuz etkileyecek savaşlara karşı tavır geliştirebilir. Bu yüzden başka yönetim biçimleri ile kıyaslandığında, cumhuriyet ebedi barış için daha fazla tercih edilecek yönetim tarzıdır.

b. Barışın daimi olması için hür devletler bir federasyon ile kendilerini hukuk şemsiyesi altına almalıdırlar. Tek tek insanlar başıboş bir hürriyetten vazgeçerek devlet çatısı altında kanunların üstünlüğünü tanımışlar, bu sayede barış ve güven içinde yaşayabilmişlerdir. Devletler de kendi aralarında savaşa yol açacak anlaşmazlıkları barışçıl yollardan çözmek için tüm milletleri kucaklayan böylesi bir yapı kurmalıdırlar.

c. Tüm insanlar yeryüzünün ortak sahipleri olduğundan, yabancıların farklı toplumlara kabul edilmeyi isteme hakları vardır. Böylesi bir dünya vatandaşlığı hakkı, ebedi barış için gerekli son zaruri adımdır.

ÖNEMLİ WEB SİTELERİ

Theory Talks. http://www.theory-talks.org. Uluslararası İlişkiler teorilerinin önde gelen temsilcileri ile yapılan röportajlarını içermektedir.

ÖNEMLİ OKUMALAR

Kant, I (1960), Ebedi Barış Üzerine Felsefi Bir Deneme, çev. Dr. Y. Abadan ve S. Meray, Ankara Üniversitesi, SBF, Dış Münasebetler Enstitüsü yayınları No: 14, Ankara.

https://dosya.sakarya.edu.tr/Dokumanlar/2013/210/567186284_ebedî_baris_uzerine.pdf Chris B. ve K. Ainley (2005), Understanding International Relations, 3. Baskı, New York, Palgrave Macmillan.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

Allison, G ve P. Zelikow (1999), Essence of Decision: Explaining the Cuban Missile Crisis, 2. Baskı, Londra, Pearson.

Axelrod, R. (2006) The Evolution of Cooperation-Revised Edition, New York, Basic Books

Brown, C. ve K. Ainley (2005), Understanding International Relations, 3. Baskı, New York, Palgrave Macmillan.

Çelik Wiltse, E. (2013), “The G20 and Economic Governance during Protracted Recession”, Perceptions, 18/4:7-28

Doyle, M. W. (2011). Liberal Peace: Selected Essays. New York, Routledge.

Fukuyama, F (2011), Tarihin Sonu ve Son Insan, İstanbul, Profil Yayıncılık.

Gilpin, R (2012), Uluslararası İlişkilerin Ekonomi Politiği, Ankara, Kripto.

Goldstein, J (2013), International Relations, Londra, Pearson.

Huth, Paul K. ve T. L. Allee (2002), The Democratic Peace and Territorial Conflict in the Twentieth Century. Cambridge, UK, Cambridge University Press.

Kirişçi, K (2009) “The transformation of Turkish foreign policy: The rise of the trading state”, New Perspectives on Turkey, 40:29-57

Mearsheimer, J (2010) “Why is Europe Peaceful Today?” ECPR Keynote Lecture, European Political Science, 9:387-397

Moravcsik, A (2008), “The New Liberalism”, C. Reus-Smit ve D. Snidal, The Oxford Handbook of International Relations, Oxford Handbooks Online.

Nye, J ve R. Keohane (2001) Power and Interdependence, 3. Baskı, New York, Longman.

Nye, J. ve D. Welch. (2009), Küresel Çatışmayı ve İşbirliğini Anlamak: Kurama ve Tarihe Giriş, çev. R. Akman, İstanbul, İş Bankası Kültür Yayınları.

Rosecrance, R (1986), The Rise of the Trading State: Commerce and Conquest in the Modern World, New York, Basic Books.

Ruggie J.G. (1982), “International Regimes, Transactions, and Change: Embedded Liberalism in the Postwar Economic Order”, International Organization, 36/2:379-415.

Scott B., A. Linklater, vd. (2005), Theories of International Relations, 3. Baskı, New York, Palgrave Macmillan.

Strange, S (1988), States and Markets, Londra, Pinter Publishers.

Walt, S (2006), The Origins of Alliance, NY, Cornell University Press.

Waltz, K (2010), Theory of International Politics, Wavelend Press.