İnşacılık/Konstrüktivizm

Bahar RUMELİLİ

NELER ÖĞRENECEĞİZ?

  • İnşacı teori uluslararası ilişkilere nasıl bir bakış açısı sunar?
  • İnşacı teoride kullanılan temel kavramlar ve varsayımlar nelerdir?
  • İnşacı teoriye yön vermiş olan eserler nelerdir?
  • İnşacı teori ile diğer uluslararası ilişkiler teorileri arasındaki benzerlikler ve farklılıklar nelerdir?
  • İnşacılık, çatışma analizi, uluslararası örgütler, uluslararası siyasi iktisat ve dış politika analizi alanlarına nasıl bir yaklaşım getirmiştir?
  • İnşacı teori içinde hangi farklı yaklaşımları barındırır?
  • İnşacı teori diğer sosyal ve insani bilimlerde hangi akımlardan etkilenmiştir?

Seçilmiş metin: İnşacı uluslararası ilişkiler teorilerinin kökenleri

İnşacılık kavramı uluslararası ilişkiler literatüründe ilk olarak Nicholas Onuf’un World of Our Making adlı çalışmasında yer aldı. Uluslararası ilişkiler teorileri üzerine asıl etkisi ise Alexander Wendt’in eserleri üzerinden oldu. İnşacılık tamamen yeni ve uluslararası ilişkilere özgü bir yaklaşım değildir. İnşacılık, temel kavram ve yaklaşımları açısından sosyoloji ve sosyal teoriye dayanır; 1980’lerin ortalarından itibaren uluslararası ilişkileri etkileyen epistemolojik tartışmalardan etkilenmiş ve ayrıca 1970’lerden itibaren Hedley Bull ve Martin Wight’ın öncülüğünde gelişen İngiliz Ekolü yaklaşımından da beslenmiştir. İnşacılığı doğru anlamak için bu kökenleri bilmek ve takdir etmek gerekir.

Seçilmiş metin: Sosyal teori ve gelişen akımlar

İnşacı uluslararası ilişkiler teorileri sosyoloji, sosyal teori, dilbilim ve felsefe alanlarındaki bir dizi yaklaşımdan –ki bunlar arasında sembolik etkileşimcilik, yorumlayıcı sosyoloji, sosyolojik kurumsalcılık, post-yapısalcılık ve hermenötik sayılabilir– eklektik bir şekilde etkilenmiştir. Temelde inşacılık, Kantçı bilim felsefesinde, bilginin öznelere pasif bir şekilde aktarılmadığı, bilişsel yapılar aracılığıyla yorumlanarak öğrenildiğini savunan yaklaşıma verilen addır. İnşacı uluslararası ilişkiler teorileri özellikle George Herbert Mead, Irving Goffman, Ludwig Wittgenstein ve John Searle’in eserleri üzerine inşa edilmiştir. İnşacılığın temel varsayımlarından biri olan “gerçekliğin sosyal inşası” Peter L. Berger ve Thomas Luckman’ın aynı adlı eserlerinde ortaya konmuştur. Aynı zamanda Antony Giddens’ın yapı-yapan ilişkisine getirdiği “yapılanma yaklaşımı” da inşacı uluslararası ilişkiler teorilerinin temel dayanak noktalarından biri olmuştur. Daha geniş bir perspektiften bakıldığında inşacı teorilerin üzerinde Durkheim, Weber, Hegel ve Kant’ın etkileri belirgindir.

Seçilmiş metin: Üçüncü büyük tartışma

1980’lerin ortasından itibaren uluslararası ilişkiler disiplini aynı dönemde siyaset felsefesinde etkili olan post-modern ve post-yapısalcı yaklaşımlardan etkilenmeye başlamıştı. Richard Ashley, R.B.J. Walker ve Hayward Alker gibi teorisyenler, özellikle Michel Foucault ve Jacques Derrida’nın eserlerinden etkilenerek, uluslararası ilişkilerin disipliner söylemlerini eleştirel bir bakış açısıyla yeniden değerlendirdiler. Bu eleştirel çalışmalar, uluslararası ilişkilerde üçüncü büyük tartışma olarak bilinen epistemolojik bir tartışmaya yol açtı. Bu tartışmada anahatlarıyla, uluslararası ilişkiler disiplininin pozitivizmle arasına mesafe koyması, ürettiği gerçeklik rejimleri ile meşruiyet kazandırdığı güç ilişkilerinin farkına varıp, dışladığı ve marjinalize ettiği aktör ve süreçlere eğilmesi gerektiği vurgulandı.

Kısa zamanda bu eleştirel müdahaleler, bilim-dışı oldukları ve ampirik olarak doğrulanabilir bir araştırma programı ortaya koyamadıkları gibi gerekçelerle, anaakım yaklaşımlar tarafından disiplinin çeperine itildi. Bu çeper konum, kendi felsefik ve siyasi duruşları ile örtüştüğü için eleştirel teorisyenler tarafından da tercih edildi. Üçüncü tartışmanın hemen akabinde disipline katılan inşacı yaklaşımlar ise teorilerini ağırlıklı olarak tartışmanın pozitivist ve post-pozitivist tarafları arasında ‘orta-zemin’e (Adler, 1997) oturtmaya gayret ettiler ve disiplinde egemen olan yaklaşımlarla aralarındaki farkın epistemolojik değil ontolojik olduğunu vurguladılar. Fakat ileride de bahsedileceği gibi, bu orta zemin konumuna eleştirel/post-modern inşacılardan itirazlar geldi.

Seçilmiş metin: İngiliz Ekolü

İnşacılığın kökenlerine değinirken bir devletlerarası toplumun varlığından bahseden Hedley Bull, Martin Wight ve Adam Watson gibi bilim insanlarının öncülüğünü yaptığı İngiliz Ekolü’nü de unutmamak gerekir. Bu devletlerarası toplum, devletlerin ortak olarak kabul ettikleri ve devletlerarası sistemin düzenli işlemesini mümkün kılan değerler, kurallar ve kurumlardan oluşur. Güçler dengesi, diplomasi ve ahde vefa bu kurum ve kurallara örnek olarak verilebilir.

İngiliz Ekolü’nün temel sorunsalı uluslararası ilişkilerin anarşik yapısı değil, bu yapının içinde yerleşik olduğu düzendir. İngiliz Ekolü’nün devletlerarası sistem ve toplum arasında yaptığı bu ayrım, inşacı teorilere uluslarası sistemin sosyal-kültürel yapısını anlamada kaynaklık etmiştir. Yalnız inşacılar, İngiliz Ekolü’nün devletlerarası toplum anlayışını dar kapsamlı ve sığ bulmuşlar; uluslararası sistemin sosyal-kültürel üst yapısının, kapsadığı değer, kural ve kurumlar açısından çok daha zengin ve devlet davranışları üzerinde daha etkin olduğunu iddia etmişlerdir.

ÖNEMLİ OKUMALAR

Wendt, A (1999), Social Theory of International Politics, Cambridge, Cambridge University Press.

Ruggie, J. G. (1998), Constructing the World Polity, New York, Routledge.

Keck, M. E. ve K. Sikkink (1998), Activists Beyond Borders, New York: Cornell University Press.

Finnemore, M. ve K. Sikkink (1998), International Norm Dynamics and Political Change, International Organization, 52/4, 887-917.

Katzenstein, P. J. (1996), Culture of National Security, New York, Columbia University Press.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

Abdelal, R, M. Blyth ve C. Parsons (2010), Constructing the International Economy, New York, Cornell University Press.

Adler, E (1997), “Seizing the Middle Ground” European Journal of International Relations, 3/3:319-363.

Adler, E. ve M. Barnett (1998), Security Communities, Cambridge, Cambridge University Press.

Barkin, J. S. (2010), Realist Constructivism, Cambridge, Cambridge University Press.

Barnett, M. ve M. Finnemore (1999), “The Politics, Power and Pathologies of International Organizations”, International Organization, 53/4:699-732.

Campbell, D (1998), Writing Security, Minneapolis, University of Minnesota Press.

Checkel, J. T. (1998), “The Constructivist Turn in International Relations Theory”, World Politics, 50/2:324-348.

Checkel, J. T. (2005) “International Institutions and Socialization in Europe: Introduction and Framework,” International Organization, 59/4:801-826.

Doty, R. L. (1996), Imperial Encounters, Minneapolis, University of Minnesota Press.

Goldstein, J. ve R. O. Keohane (1993), Ideas and Foreign Policy: Beliefs, Institutions and Political Change, New York, Cornell University Press.

Haas, P. M. (1992), “Introduction: Epistemic Communities and International Policy Coordination”, International Organization, 46/1:1-35.

Hopf, T (1998), “The Promise of Constructivism in International Theory”, International Security, 23/1:171-200.

Finnemore, M. ve K. Sikkink (1998), “International Norm Dynamics and Political Change” International Organization, 52/4:887-917.

Finnemore, M (1993), “International Organizations as Teachers of NormsInternational Organization, 47/4:565-597.

Johnston, A. I. (2001) “Treating International Institutions as Social Environments”, International Studies Quarterly, 45/4:487-515.

Katzenstein, P. J. (1996), Culture of National Security, New York, Columbia University Press.

Keck, M. E. ve K. Sikkink (1998), Activists Beyond Borders, New York, Cornell University Press.

Kratochwil, F. ve J. G. Ruggie (1986), “International Organization: a state of the art on an art of the state”, International Organization, 40/4:753-775.

Onuf, N. G. (1989), World of Our Making, Columbia, University of South Carolina Press.

March, J.G. ve J. P. Olsen (1998), “The Institutional Dynamics of International Political Orders”, International Organization, 52/4:943-969.

Price, R (1995), “A Genealogy of the Chemical Weapons Taboo”, International Organization, 49/1:73-103.

Price, R (1998), “Reversing the Gunsights” International Organization, 52/3:613-644.

Reus-Smit, C. ve R. Price (1998), “Dangerous Liaisons?” European Journal of International Relations, 4/3:259-294.

Ruggie, J. G. (1998), Constructing the World Polity, New York, Routledge.

Rumelili, B (2007), Constructing Regional Community and Order in Europe and Southeast Asia, Hampshire, Palgrave-Macmillan.

Weldes, J (1996), “Constructing the National Interest” European Journal of International Relations, 2/3:275-318.

Weldes, J (1999), Cultures of Insecurity, Minneapolis, University of Minnesota Press.

Wendt, A (1992), “Anarchy is What States Make of it: The Social Construction of Power Politics” International Organization, 46/2:391-425.

Wendt, A (1994), “Collective Identity Formation and the International State” American Political Science Review, 88/2:384-396.

Wendt, A (1998), “On Constitution and Causation in International Relations”, Review of International Studies, 24/5:101-117.

Wendt, A (1999), Social Theory of International Politics, Cambridge, Cambridge University Press.