Uluslararası Savaş

Evren BALTA

NELER ÖĞRENECEĞİZ?

  • Savaşı tanımlamak
  • Modern savaşın ve devletin meşru şiddet tekelinin ortaya çıkışı
  • Orduların yapısı, işlevleri ve zorunlu askerlik
  • 20. yüzyılda savaşın aldığı temel biçimler
  • Kitlesel kıyım ve militarizm
  • Savaşın kuralları ve hukuku
  • Uluslararası İlişkiler kuramında savaşın temel nedenleri

Seçilmiş metin: 20. yüzyılda savaşın temel biçimleri

Birinci ve İkinci Dünya Savaşları, egemen ulusal devletlerin yurttaş ordular ile yaptıkları ilk büyük savaşlardır. Bu savaşlarla birlikte sivil ve asker mobilizasyonu, dünyada eşi benzeri görülmemiş bir boyuta ulaşmıştır. Modern silah teknolojisi, savaş hazırlığı için harekete geçirilmiş bir nüfus ile birleşmiştir. Bu birleşme o dönemdeki siyasal elitlerin tahayyül bile edemeyeceği büyük bir yıkım ortaya çıkarmıştır. Bu iki dünya savaşı hem harekete geçirdiği kaynakların genişliği hem de ortaya çıkardığı yıkımın büyüklüğü yüzünden topyekûn savaş olarak adlandırılır. Topyekûn savaş, üç temel unsura dayanır: Kitlesel imha (düşmana en fazla zararı verme), kitlesel mobilizasyon (en fazla nüfusu cephe önünde ve arkasında harekete geçirebilme) ve kitlesel üretim (en fazla oranda askeri teçhizat üretebilme). Birinci ve İkinci Dünya Savaşları aynı zamanda küresel güç dengesini yeniden yapılandırma hedefi güden ve uluslararası siyasetteki büyük güçlerin dünya düzeninin kontrolü için yaptıkları hegemonik savaşlardır.

Seçilmiş metin: Oyun teorisi Uluslararası çatışmaların rasyonel seçim

yöntemi ile 1950’li yıllardan sonra uluslararası çatışmaları incelemek için kullanılmaya başlanan oyun teorisi, oyuncuya amaçlarının ne olması gerektiği konusunda bir öneride bulunmaz. Hedef, oyuncunun kendi yararını artırmak için uyması gereken kuralları ortaya koymaktır. Oyun teorisi, iki veya daha çok birimin (kişi, kuruluş veya devlet olabilir) karşı karşıya geldikleri ve tercih ettikleri stratejilerin karşı tarafın tercih edeceği stratejiyi etkileyeceği durumlarda, birimlerin kararlarını belirleme sorunu ile ilgilenir. Oyun teorisinde modeller taraflardan birinin kazancının doğrudan bir diğerinin kaybı anlamına geldiği sıfır toplamlı oyunlar olabilir. Sıfır toplamlı oyunlar, uzlaşması mümkün olmayan çatışmalara ve gerilimlere sıkça uygulanan bir yöntem olagelmiştir. Gerek günlük yaşamdaki gerekse uluslararası politikadaki çatışmaların hepsi sıfır toplamlı değildir. Bunların birçoğu değişken toplamlı oyunlara benzer. Bu tarz modellerde taraflar yine esas olarak birbirlerine rakip olmakla beraber, her iki tarafın da kârlı olabileceği denge durumları söz konusu olabilmektedir.

Seçilmiş metin: Silahlanma yarışı

Silahlanma yarışı iki veya daha fazla aktörün hem nicelik hem de nitelik olarak en iyi silahlı kuvvetlere sahip olma yarışıdır. Silahlanma yarışını açıklayan teorilerden ilki aksiyon-reaksiyon kuramıdır. Bu kurama göre silahlanma bir spiral şeklinde ilerler; bir diğer deyişle taraflardan birinin silahlanması diğerinin silahlanmasına yol açar. Silahlanmaya dair diğer teoriler ordu gibi bürokratik kurumların savunma kararlarına olan etkisine odaklanır. Ordular hükümetlerin silahsızlanma yönündeki çabalarına kendi çıkarları gereği direnebilir ve/veya hükümetlerin silahlanmaya daha fazla bütçe ayırması için baskı yapabilirler. Özellikle ordunun temel siyasi belirleyici olduğu pretoryan devlet sistemlerinde silahlanma harcamalarını kısmak daha zor olacaktır. Silahlanma yarışını açıklamaya çalışan bazı teoriler ise kapitalizmin militarizmle eklemlenmesine odaklanırlar. Özellikle sermayenin, ordunun ve bürokrasinin ilişkisini irdeleyen askeri-endüstriyel kompleks kuramları silahlanmayı bir sermaye alanı olarak irdelerler. Kapitalizmin niteliği gereği yayılmacı ve militarist olduğunu savunan bu teoriler, silahlanmanın kapitalist ekonomideki yeri, silah lobisinin siyasete etkisi, savunma sanayinin kalkınmaya etkisi gibi çok geniş bir alanda çalışmalar yürütmektedirler.

ÖNEMLİ WEB SİTELERİ

Correlates of War Project (COW) http://correlatesofwar.org/ Savaşın tarihi üzerine akademik veri ve bilgi havuzu oluşturmayı amaçlayan bir projedir. 1963’te David Singer tarafından kurulmuştur. 1816’dan bu yana olan bütün çatışmalara dair kampsalı bir veri setine buradan ulaşmak mümkündür

Human Security Report Project (HSRP). http://www.hsrgroup.org/ HSRP örgütlü şiddet alanındaki bölgesel ve kürsel eğilimleri inceleyen bağımsız bir araştırma merkezinin web sitesidir. HSRP her yıl savaş ve şiddet alanındaki temel dönüşüm ve eğilimleri istatistikî olarak analiz eden raporlar yayınlamaktadır.

Peace Research Institute Oslo (PRIO) http://www.prio.org/ PRIO Norveç menşeli barış, çatışma ve çatışmaların barışçıl çözümü konularında araştırmalar yürüten bağımsız bir merkezdir. PRIO web sitesinden bu konularda kapsayıcı verilere ve raporlara ulaşmak mümkündür.

International Institute for Strategic Studies (IISS) http://www.iiss.org/ Soğuk savaş sırasında silahsızlanma ve nükleer caydırıcılık konularında araştırma yapmak için kurulmuş bağımsız bir araştırma merkezidir. Günümüzde devletlerin silahlı kuvvetleri ve silahlanma harcamaları konusunda en geniş kapsamlı yıllık rapor olan Military Balance’i yayınlamaktadır.

United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA) http://reliefweb.int/ Doğal ve insani afetlere yönelik olarak uluslararası örgüt ve kuruluşların yürüttüğü insani yardım faaliyetlerini izleme ve koordine etme amacı güden kapsamlı bir insani yardım portalıdır.

ÖNEMLİ OKUMALAR

Tzu, S. Savaş Sanatı (Türkçe’de çeşitli baskıları bulunmaktadır). M.Ö. 6. yüzyılda yazılmış askeri taktikler ve savaş üzerine bir çalışmadır. Her biri savaşın farklı bir yüzünü anlatan 13 bölümden oluşur ve askeri strateji ve taktiğin temel kitabı olduğu kabul edilir.

Von Clausewitz, C. Savaş Üzerine (Türkçe’de çeşitli baskıları bulunmaktadır). 1816-1830 yılları arasıda Clausewitz’in askeri strateji üzerine yazdığı yazılardan oluşmaktadır. Kitap hem askeri, hem siyasi hem de akademik çevrelerde çok etkili olmuş ve kitap üzerine sayısız incelemeler yayınlanmıştır. Bu klasik kitap savaş çalışmalarının hâlâ en temel referans noktasıdır.

Waltz, K. N. (1959), Man, the State, and War, New York, Columbia University Press. Savaşın nedenlerini inceleyen ve savaş üzerinden uluslararası ilişkilerin analiz düzeyi tartışmalarına ışık tutan klasik bir eser.

Vasquez, J. A. (2009) The War Puzzle Revisited, New York, Cambridge University Press. Savaşın ortaya çıkışı, yayılması ve barışın koşullarını geniş bir veri tabanı üzerinden analiz eden bir çalışma.

Levy, J. S. ve W. R. Thompson (2010), Causes of War, Chichester, UK, Wiley-Blackwell. Uluslararası ilişkiler disiplininde savaşın nedenlerini ve savaş üzerine olan kuramları kapsamlı olarak tartışan bir çalışma.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

Arı, T (2003), Uluslararası İlişkiler Teorileri, İstanbul, Alfa Yayınları.

Balta Paker, E (2012), Küresel Güvenlik Kompleksi, Uluslararası Siyaset ve Güvenlik, İstanbul, İletişim Yayınları.

Baylis, J (2008), “Uluslararası İlişkilerde Güvenlik Kavramı”, Uluslararası İlişkiler, 5/18:69-85.

Tarak Barkawi (2011), “From War to Security: Security Studies, the Wider Agenda, and the Fate of the Study of War”, Millennium, 39/3: 701-716

Bilgiç, A (2011), “Güvenlik İkilemi”ni Yeniden Düşünmek Güvenlik Çalışmalarında Yeni Bir Perspektif”, Uluslararası İlişkiler, 8/29: 123-142.

Bull, H (1977), The Anarchical Society: A Study of Order in World Politics Londra, Macmillan.

Gaddis, J (1986), “The Long Peace: Elements of Stability in the Postwar International System,” International

Security, 10/4:99-142.

Gilpin, R ([1981] 1999), War and Change in World Politics, Cambridge, Cambridge University Press.

Gilpin, R (1989), “The Theory of Hegemonic War”, R. Rotberg ve T. Rabb (der), The Origin and Prevention of Major Wars, Cambridge, Cambridge University Press.

Gilpin, R. ve J. M. Gilpin (1987), The Political Economy of International Relations, Princeton, Princeton University Press.

Glossop, R (1994), Confronting War: And Examination of Humanity’s Most Pressing Problem, Jefferson, Mc- Farland and Company, Inc.

Golthorpe, J. H. (1991), “The Uses of History in Sociology: Reflections on Some Recent Tendencies”, British Journal of Sociology, 42/2:211-230.

Gurr, T. R. (1970) Why Men Rebel, Princeton, NJ, Princeton University Press

Heywood, A (2013), Küresel Siyaset, Ankara, Adres Yayınları.

Hobson, J. A. (1902), Imperialism: A Study, Londra, Allen Unwin.

Holsti, K. J. (1971), “Retreat from Utopia: IR Theory 1945-1970”, Canadian Journal of Political Science, 14:165-177.

Holsti, K. J. (1985), The Dividing Discipline: Hegemony and Diversity in International Theory, Londra, Allen&Unwin.

Holsti, K. J. (1995), Peace and War: Armed conflicts and International Order 1648-1989. Cambridge, Cambridge University Press.

Holsti, K. J. (1996), The State, War and the State of War, Cambridge, Cambridge University Press.

Jervis, R (1976), Perception and Misperception in International Politics, Princeton, Princeton University Press.

Jervis, R (1978), “Cooperation under the Security Dilemma”, World Politics, 30/2:167-214,

Lenin, V. I. (1939), Imperialism: The Highest Stage of Captalism, New York, International Publishers.

Levy, J. S. (1983), War in the Modern Great Power System: 1495-1975, Lexington, Univesity of Kentucky.

Levy, J. S. (1985), “Theories of General War”, World Politics 37/3:344-374.

Levy, J. S. (1988), “Domestic Politics and War”, Journal of Interdisciplinary History, 18/4:653-673.

Maoz, Zeev ve B. Russett (1992), “Alliance, Contiguity, Wealth, and Political Stability: Is the Lack of Conflict Among Democracies a Statistical Artifact?”, International Interactions, 17/3: 245-267.

Mansfield, E. D. ve B. M. Pollins (der) (2003), Economic Interdependence and International Conflict: New Perspectives on an Enduring Debate, Michigan, University of Michigan Press.

Mearsheimer, J (1990), “Why We Will Soon Miss the Cold War”. The Atlantic 90/8:35-50.

Modelski, G (1987), Long cycle in World Politics, Seattle, University of Washington Press.

Modelski, G (2005), “Küresel Politikanın Uzun Döngüsü ve Ulus-Devlet”, Uluslararası İlişkiler, 2/7:3-30.

Mueller, J (1989), Retreat from Doomsday: The Obsolescence of Major War, New York, Basic Books.

Organski, A. F. K. ve J. Kugler (1981), The War Ledger, Chicago, University of Chicago Press.

Polanyi, K (1957), The Great Transformation, Boston, Beacon.

Risse-Kappen, T (1995), “Democratic peace-warlike democracies? A social constructivist interpretation of the liberal argument”, European Journal of International Relations, 1/4:491-517.

Russett, B, H. Starr ve D. Kinsella (2000),World Politics: The Menu for Choice, 6. Baskı, Boston, New York, Bedford.

Russett, B. ve H. Starr (2000), “From Democratic Peace to Kantian Peace”, M. I. Midlarsky, Handbook of War Studies II, Michigan, The University of Michigan Press, 93-128.

Russett, B., C. Layne, D. E. Spiro ve M. W. Doyle (1995), “The Democratic Peace”, International Security, 19/4:164-184.

Schumpeter, J (1955), Imperialism and Social Classes, New York, Meridian.

Small, M ve J. D. Singer (1982), Resort to Arms: International and Civil War, 1816-1980, Beverly Hills, CA, Sage.

Snidal, D (2002), “Rational Choice and International Relations”, W. Carlsnaes, T. Risse ve B. A. Simmons, Handbook of International Relations, Londra, Sage Publications, 73-94.

Van E (1998), Offense, Defense, and The Causes of War. International Security, 22:5-43.

Van Evera, S (1998), “Offense, defense, and the causes of war”, International Security 22/4:5-43.

Vasquez, J. A. (1993), The War Puzzle, Cambridge, Cambridge University Press.

Vasquez, J. A. (2009), The War Puzzle Revisited. New York, Cambridge University Press.

Waltz, K (1959), Man, The State and War: A Theoretical Analysis, New York, Columbia University Press.

Waltz, K (1979) Theory of International Politics, Redaing, Maas, Addison-Wesley

Waltz, K (2008), “Uluslararası Politikanın Değişen Yapısı”, Uluslararası İlişkiler, 5/17:3-44.