İç Çatışma, Nedenler, Mekanizmalar, Aktörler

Nil ŞATANA (Dr.)

NELER ÖĞRENECEĞİZ?

  • İç çatışma nedir?
  • İç çatışmalar ve egemenlik sorunu
  • İç çatışmaların sebepleri: Açgözlülük ve şikâyet yaklaşımları
  • Açgözlülük: Maddi çıkarlar ve iç çatışma
  • Kimlik ve etnik kimlik ne demektir?
  • Şikâyet: Bir iç çatışma etmeni olarak etnik kimlik
  • Etnik kimliğin iç çatışma yerine istikrara yol açtığı durumlar
  • Din ve iç çatışmalar

Seçilmiş metin: İç çatışmaların sebepleri: Açgözlülük ve şikâyet yaklaşımları

İç çatışmaların pek çok farklı sebebi olduğu düşünülse de, 1990 ve 2000’lerdeyapılan kuramsal ve ampirik çalışmalar bu sebeplerin birçoğunu iki farklı yaklaşım altında toplamıştır: Açgözlülük (greed) ve Şikâyet (grievance). Birinci yaklaşım, kimlikten bağımsız olarak maddi etkenlere dikkati çekerken, ikincisi maddi olmayan, çoğu zaman siyasi, sosyal ya da kültürel sorunlara, özellikle de kimliğe bağlı aidiyetten kaynaklanan çatışma se eplerine odaklanmaktadır. Ayrıca, etnik kimliğin iç çatışmalar ile hiçbir ilgisi olmadığını, iç çatışmaların sadece fırsatların değerlendirilebildiği durumlarda ortaya çıktığını iddia edenler de vardır. Öncelikle birinci sebep olan açgözlülüğe değineceğiz, daha sonra kimlik, özellikle de etnik kimlik nedir inceleyip, etnik kimliğin iç çatışmaları tetiklediği süreçleri açıklamak için sosyal ve siyasi psikoloji uzmanları tarafından sıklıkla kullanılan göreli yoksunluk (relative deprivation) kuramını inceleyeceğiz. Unutulmaması gereken, iç çatışmaların her zaman için birden fazla sebeple ortaya çıktığıdır. Hatta bir kere ortaya çıkan bir çatışmanın devam etmesi için de farklı nedenler devreye girebilmektedir. Bu sebeple 2000’lere gelindiğinde bu iki yaklaşımın birbirine rakip olamayacağı, aksine birbirlerini tamamlar nitelikte olduğu fikri kabul görmeye başlamıştır.

Seçilmiş metin: Kimlik, etnik kimlik ve çatışma

Kimlik ve etnik kimlik sosyal bilimciler ve tarihçiler tarafından çok çalışılmış konulardır. Etnik kimliği doğal ve tarihsel gelişimin bir parçası olarak görenler olduğu gibi, etnisitenin aynen milliyetçilik gibi sonradan toplumların belli amaçlarla yarattığı bir kavram olduğunu düşünenler de vardır. Bu açıdan Clifford Geertz, Anthony Smith ve Eric Hobsbawm gibi etnisite üzerine yazan kuramcıları incelemek faydalı olacaktır. Etnik kimlik ve çatışma konusunu araştıran en önemli isimlerden biri ise Donald Horowitz’dir. Horowitz 1985’te yayınlanan Çatışma İçindeki Etnik Gruplar kitabında etnisiteyi belli koşullarda çatışmaya sebep olan bir etmen olarak görmüştür. Öte yandan iç savaşlar ve azınlıklar konusunda bir başka önemli isim olan Ted Robert Gurr 1970 yılında artık klasikleşmiş İnsanlar Neden Ayaklanır? kitabını yayınladıktan sonra, 1986 yılında Risk Altındaki Azınlıklar (Minorities at Risk) projesini başlatarak dünyadaki özellikle tüm etnik gruplar ve bunların siyasi, sosyo-ekonomik ve kültürel şikâyetleri ve şiddete eğilimleri hakkında veri toplamaya başlamıştır. Bu sayede kimlik konusunda kapsamlı araştırmalar yapılmıştır ve bu proje halen Maryland Üniversitesi’nde devam etmektedir.

ÖNEMLİ WEB SİTELERİ

Fund for Peace. http://ffp.statesindex.org

Minorities at Risk. http://www.cidcm.umd.edu/mar/

ÖNEMLİ OKUMALAR

Gurr, T. R. (1970), Why Men Rebel, Princeton, Princeton University Press. İnsanların ayaklanmasının ve iç çatışmaların psikolojik ve rasyonel sebeplerini araştıran bir çalışmadır.

Enloe, C (1972), Ethnic Conflict and Political Development, Boston, Little.

Horowitz, D (1985), Ethnic Groups in Conflict, Berkeley, University of California Press. Yazar etnik kimliğin çatışmaya dönüşme sebeplerini incelemektedir.

Kalyvas, S (2006), The Logic of Violence in Civil War, Cambridge, Cambridge University Press. İç savaşlarda stratejik karar alma süreçleri üzerine rasyonel seçim yaklaşımı kullanılarak yapılmış bir çalışmadır.

Seul, J. R. (1999), “Ours is the Way of God: Religion, Identity, and Intergroup Conflict”, Journal of Peace Research, 36/5:553-569. Bu makale dinin bireyler tarafından etraflarında olup bitenleri anlamlandırabilmek için nasıl bir kısayol olarak kullanıldığını, bu sebeple de şiddete alet olabildiğini anlatmaktadır.

Smith, A. D. (1986), The Ethnic Origins of Nations, Oxford, Blackwell Publishers. Yazar etnisitenin anlamı, sembolik açıdan önemi gibi konuları tartışarak modernleşme kuramıyla kalkınmış devletlerde din ve etnisitenin önemini kaybedeceğini iddia edenlere karşı çıkmaktadır.

Varshney, A (2002), Ethnic Conflict and Civic Life. Hindus and Muslims in India, Yale University Press. Yazar etnik çatışmaların aslında kimlikten değil sivil toplumun zayıflığından kaynaklandığını iddia etmektedir.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

Birnir, J. K. (2007), Ethnicity and Electoral Politics, NY, Cambridge University Press.

Birnir, J. K. ve N. S. Şatana (2013), “Religion and Coalition Politics”, Comparative Political Studies 46/1:3-30.

Bolte, P (2004), Consociational Democracy in Multiethnic Societies, Norderstedt, Druck und Bindung.

Brecher, M. ve J. Wilkenfeld (2000), A Study of Crisis, 2nd ed., Ann Arbor, University of Michigan Press.

Carment, D. ve P. James (1996), “Two-level Games and Third-Party Intervention: Evidence from Ethnic Conflict in the Balkans and South Asia”, Canadian Journal of Political Science, 29/3:521-554.

Collier, P. ve A. Hoeffler (1998), “On the Economic Causes of Civil War”, Oxford Economic Papers, 50:563-573.

Collier, P. ve A. Hoeffler (2004), “Greed and Grievance in Civil War”, Oxford Economic Papers, 56/4:563-595.

Collier, P. ve N. Sambanis (der) (2005), Understanding Civil War: Evidence and Analysis, DC, World Bank Publications.

Crenshaw, M (1981), “The Causes of Terrorism”, Comparative Politics, 13/4:379-399.

Crenshaw, M (2000), “The Psychology of Terrorism: An Agenda for the 21st century”, Political Psychology, 21/2:405-420.

Crenshaw, M (2008), “Debate over ‘New’ vs. ‘Old’ Terrorism”, I. A. Karawan, W. McCormack, S.E. Reynolds (der), Values and Violence. Intangible Aspects of Terrorism, Springer: 117-136. http://link.springer.com/book/10.1007/978-1-4020-8660-1.

Duyvesteyn, I (2004), “How New is the New Terrorism”, Studies in Conflict and Terrorism, 27/5:439-454. Fearon, J. ve D. Laitin (2003), “Ethnicity, Insurgency and Civil War”, American Political Science Review, 97/1:75-90.

Fox, J (2004), Religion, Civilization, and Civil War: 1945 Through the Millennium, Lanham MD:Lexington Books.

Fox, J (2002), Ethnoreligious Conflict in the Late 20th Century: A General Theory, Lanham MD, Lexington Books.

Fox, J (2000), “Religious Causes of Discrimination Against Ethno-Religious Minorities”, International Studies Quarterly, 44/3:423-450.

Gurr, T. R. (1970), Why Men Rebel, Princeton, Princeton University Press.

Harbom, L. ve P. Wallensteen (2005), “Armed Conflict and Its International Dimensions, 1946-2004”, Journal of Peace Research, 42/5:623-635.

Hegre, H (2003), “Disentangling Democracy and Development as Determinants of Armed Conflict”, The World Bank. http://siteresources.worldbank.org/DEC/Resources/disentangling_democracy...

Hendrix, C. ve S. M. Glaser (2007), “Trends and Triggers: Climate, Climate Change and Civil Conflict in Sub-Saharan Africa”, Political Geography, 26/6:695-715.

Hoffman, B (1998), Inside Terrorism, Londra, Colombia University Press.

Horowitz, D (1985), Ethnic Groups in Conflict, Berkeley, University of California Press.

Huntington, S. P. (1996), The Clash Of Civilizations And The Remaking Of World Order, New York, Simon & Schuster.

Kalyvas, S (2001), “‘New’ and ‘Old’ Civil Wars: A Valid Distinction?”, World Politics, 54/1:99-118.

Lake, D. ve D. Rothchild (1996), “Containing Fear: The Origins and Management of Ethnic Conflict”, International Security 21/2:41-75.

Licklider, R (1995), “The Consequences of Negotiated Settlements in Civil Wars, 1945-1993”, American Political Science Review, 89/3:681-690.

Lijphart, A (1969), “Consociational Democracy”, World Politics, 21/2:207-225.

Lijphart, A (1977), Democracy in Plural Societies: A Comparative Exploration, New Haven, Yale University Press.

Özpek, B. B. (2010), De Facto States and Interstate Military Conflicts. Unpublished Dissertation, Ankara, Bilkent Üniversitesi.

Morgan, M. J. (2004), “The Origins of the New Terrorism”, Parameters, 34/1:29-43.

Sambanis, N (2004), “What Is Civil War? Conceptual and Empirical Complexities”, Journal of Conflict Resolution, 48/6:814-858.

Sandler, T. ve W. Enders (2007), “Applying Analytical Methods to Study Terrorism”, International Studies Perspectives, 8/3:287-302.

Shimuzi, H. ve T. Sandler (2002), “Peacekeeping and Burden-Sharing, 1994-2000”, Journal of Peace Research, 39/6:651-668.

Stedman, S (1996), “Negotiation and Mediation in Internal Conflict”, M. Brown (der), The International Dimensions of Internal Conflict, Cambridge, MIT Press.

Şatana, N. S. (2013), “Turkey”, Alex Bellamy ve Paul Williams (der), Providing Peacekeepers. The Politics, Challenges, and Future of United Nations Peacekeeping Contributions, Oxford, Oxford University Press, 355-375.

Şatana, N. S., M. Inman ve J. K. Birnir (2013), “Religion, Government Coalitions and Terrorism”, Terrorism and Political Violence, 46/1: 3-30.